Tadeusz Sołtyk – konstruktor TS-11 Iskra

Tadeusz Sołtyk żył w latach 1909 – 2004. 14 lipca przypadła jego dziesiąta rocznica śmierci, dlatego warto przedstawić jego życiowe dokonania. Znamy go najbardziej jako twórcę samolotu Iskra, ale przed nim pomagał w opracowaniu dziesiątków innych modeli. Jego życie było podzielone przez dwie ogromne pasje – latanie samolotami oraz pływanie po morzu.

Początki działalności do 1950

Tadeusz Sołtyk ukończył Politechnikę Warszawską w roku 1934. Jego pierwszym zakładem pracy były Państwowe Zakłady Lotnicze, gdzie konstruował samoloty. Nie ominęła go wojenna zawierucha, gdyż walczył między innymi w bitwie pod Kockiem. Udało mu się uniknąć śmierci z rąk okupanta, dlatego mógł zajmować się tym, co umiał najlepiej – konstruowaniem samolotów. Gdy wojna dobiegała do końca, założył w Lublinie biuro konstrukcyjne o nazwie Lotnicze Warsztaty Doświadczalne.

Był to pierwszy zakład tego typu po wojnie. Władze zleciły przeniesienie biura do Łodzi, gdzie Sołtyk zaprojektował swoje pierwsze modele, które wzniosły się w niebo. W roku 1947 zaprojektował samolot LWD Miś, pierwotnie był on modelem pasażerskim, a w trakcie wojny obmyślono dla niego zastosowania militarne. Jedyny prototyp nie miał szczęścia – ze względu na słaby silnik oraz nieoczekiwane problemy porzucono projekt, a samolot posłużył jako cel dla wojska. Zespół Sołtyka opracował takie samoloty jak LWD Szpak oraz LWD Żak – produkowane w małych seriach, oraz LWD Junak. Ten ostatni produkowały inne zakłady w dość dużej ilości. Junak używany był jako wojskowy samolot treningowy i właśnie ten typ samolotów był ulubionym rodzajem Sołtyka.

W tym czasie wojsko posługiwało się myśliwcami radzieckimi takimi jak Jak-23 oraz Mig-15, dlatego Sołtyk zaproponował wzmocnienie samolotu Junak. Wojsko nie zgodziło się na te zmiany. Sołtyk nie poprzestawał na wdrażaniu poprawek i zmienił w nim podwozie, przez co powstał samolot TS-9 Junak 3. Mimo to, w roku1949 rozwiązano Warsztaty Doświadczalne. Inżynier zaczął pracować w Instytucie Lotnictwa.

TS-8_Bies

Początki lat 50 tych

Już wtedy zaczęto stosować w nazwie samolotów skrót od imienia i nazwiska konstruktora, co świadczy o jego zasługach. Rok 1955 to kolejny bardzo udany samolot – TS-8 Bies przeszedł pomyślnie wszystkie testy i rozpoczęto jego produkcję seryjną. Osiągi samolotu były zaskoczeniem nawet dla zespołu, który go zaprojektował. Przy jego projektowaniu Sołtyk i jego zespół ponownie musieli sprostać wojskowym wymaganiom i obmyślić nowoczesny model szkoleniowy. Powstały trzy wersje TS-8, najwięcej egzemplarzy liczyła druga seria – 229 sztuk. Tutaj należy się ogromny ukłon w stronę Tadeusza Sołtyka, gdyż zaprojektował on nowoczesny i w pełni polski samolot bez większych wad. Jego popularność została przyćmiona dopiero przez następny samolot zaprojektowany przez Sołtyka, mianowicie przez Iskrę.

WSK Okęcie

Biuro konstrukcyjne Tadeusza Sołtyka było często przenoszone – w roku 1957 mieściło się w WSK-Okęcie. W tym czasie instruktorzy wojskowi wiedzieli, że szkolenie do latania na samolotach odrzutowych nie może się odbywać na innych konstrukcjach. Polska potrzebowała samolotu odrzutowego. Sołtyk po raz kolejny staną na wysokości zadania i stworzył od podstaw samolot TS-11 Iskra – pierwszy polski odrzutowiec. Po raz kolejny jego projekt pobił rekordy. O wyjątkowości tej konstrukcji świadczy fakt, że dopiero teraz trwają prace nad zastąpieniu jej odrzutowcami Master. Powstało kilka wersji tego samolotu, jedna z nich (TS-11 Iskra MR) została zaprojektowana specjalnie dla grupy akrobacyjnej Biało-Czerwone Iskry.

PZL TS-11 Iskra

Problemy z Grotem

Nie wszystkie projekty Tadeusza Sołtyka doczekały się produkcji. Jednym z takich samolotów, który nie miał szczęścia, był niezwykle ambitny projekt TS-16 Grot. Samolot miał służyć jako model przeznaczony do walki w powietrzu oraz do szkoleń początkujących pilotów. Miał on przekraczać prędkość dźwięku, a w tym czasie taki samolot posiadali jedynie amerykanie ( Northrop T-38). Pojawiły się problemy z silnikiem oraz jeszcze poważniejsze kłopoty polityczne, gdyż ZSRR nie podobało się, że Polska produkowała własne myśliwce. Odgórnie zmniejszono ilość osób, które pracowały w biurach konstrukcyjnych, a ZSRR odmówiło dofinansowania projektu. Podobny los spotkał dwusilnikową Iskrę 2 oraz model TS – 15 Fregata – samolot pasażerski.

Samolot dla rolnictwa

Sołtyk nie myślał jedynie o samolotach wojskowych. Z uwagi na problemy, które pojawiły się podczas wdrażania TS-16 Grot postanowił opracować samolot ułatwiający pracę rolnikom. Nazwa robocza tego modelu to TS-17 Pelikan, większość zastosowanych rozwiązań miała przypominać te z PZL-101 Gawron. Niestety, ale ten samolot spotkał taki sam los jak poprzednie modele, które powstały po „Iskrze”. Związek Radziecki stwierdził, że AN-2 sprawdza się doskonale i Polska nie musi projektować nowego samolotu. W tym czasie Sołtyk wykładał na politechnikach i Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Od roku 1967 skupił się nad automatyką statków i samolotami zajmował się jedynie jako konsultant. Pracował do późnej starości i przeszedł na emeryturę dopiero w 1992 roku w wieku 83 lat. Zmarł w roku 2004.

Pozycje książkowe

Tadeusz Sołtyk pisał książki techniczne, natomiast pozycja Dwa żywioły, dwie pasje, opowiada o jego życiu i fascynacjach lataniem i pływaniem. Jako młody konstruktor zajmował się projektowaniem łodzi oraz bojerów, na koncie miał też opracowanie projektu jachtu.

Podsumowanie

Niewiele jest osób, które poświęciły swoje życie tak ważnym celom, jak Tadeusz Sołtyk. Jeśli przyjrzymy się jego życiorysowi można zdać sobie sprawę, że każdy dzień wypełniała mu praca nad konstruowaniem samolotów. Może on służyć jako wzór wytrwałości oraz służby ojczyźnie. Niektóre jego projekty były zbyt nowoczesne jak na czasy, w których powstały i dlatego nie zostały dokończone.

Author: Kamil Pisarczyk

Share This Post On
468 ad

Submit a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *